Drs P.

Het is wel een mooi voorbeeld; ik heb bijna drie jaar geleden al een concept van mijn overlijdensadvertentie gemaakt, maar Heinz Polzer was me voor — en hij dichtte in ollekebolleke-vorm:

Even uw aandacht graag!
Korte berichtgeving:
Ondergenoemde
Is niet meer in beeld –

Wat hier (behalve voor
Onbelangstellenden)
Hartelijk groetend
Wordt medegedeeld

Drs. P

De mijne is zonder rijm. Sorry. Maar dat zien jullie ooit wel…

Verlies

Erg aangrijpend relaas van arts Peter Bach over de dood van zijn vrouw in New York Magazine. Het einde zegt het allemaal:

Our life together was gone, and carrying on without her was exactly that, without her. I was reminded of our friend Liz’s insight after she lost her husband to melanoma. She told me she had plenty of people to do things with, but nobody to do nothing with.

It turns out that Hollywood has grief and loss all wrong. The waves and spikes don’t arrive predictably in time or severity. It’s not an anniversary that brings the loss to mind, or someone else’s reminiscences, nor being in a restaurant where you once were together. It’s in the grocery aisle passing the romaine lettuce and recalling how your spouse learned to make Caesar salad, with garlic-soaked croutons, because it was the only salad you’d agree to eat. Or when you glance at a rerun in an airport departure lounge and it’s one of the episodes that aired in the midst of a winter afternoon years earlier, an afternoon that you two had passed together. Or on the rise of a full moon, because your wife, from the day you met her, used to quote from The Sheltering Skyabout how few you actually see in your entire life. It’s not sobbing, collapsing, moaning grief. It’s phantom-limb pain. It aches, it throbs, there’s nothing there, and yet you never want it to go away.

Verdriet

Eerder vanavond had ik mijn moeder aan de telefoon. Haar man, mijn vader, overleed exact vijf weken na Miep (mijn vriendin, overleden op 7 juli 2012). Ik ben geen goede zoon in de zin van vaak langskomen en bellen. Integendeel. En dat is niet omdat ik een rare verstandhouding zou hebben met mijn moeder, maar vooral om het soort momenten dat bij contact onvermijdelijk is: zij wordt emotioneel vanwege het gemis en ik raak daar dan ook van ondersteboven.

Het is niet goed als je moeder huilt waar je bij bent.

Inuit

Er is niets dat ‘mooi’ is aan de dood.

In 98% van de verbeeldingen, of het nu in de literatuur, film, songs, etc. is, wordt een beeld geschetst dat in de verste verte niet lijkt op wat de dood werkelijk is: een bruut eind aan het leven.

Een gemiddeld kind in de VS ‘ziet’ duizenden doden per jaar. Op tv, of in een videogame. In Nederland zal het wat minder zijn, maar het is in principe van hetzelfde laken een pak — er wordt hen een beeld voorgeschoteld dat niets te maken heeft met de werkelijkheid. De acteur houdt zijn of haar adem in, de grime heeft er wat min of meer gruwelijke wonden opgeplakt, het shot wordt in een lus herhaald. Maar een toneelspeler die de adem inhoudt is geen dode. Een dode staat voor wat de andere kant van het leven is: het ontbreken van leven, het afwezig zijn van de ziel. Iets wat je onmiddellijk herkent als je het ziet.

Op een slagveld is de dood iets afgrijselijks, niet te beschrijven. In een ziekenhuisbed, wat de andere kant van het spectrum zou moeten zijn, is het niet veel ‘mooier’… De strijd om nog een ademtocht, het reutelen, het wegvloeien van al het leven uit het lichaam — de term doodsstrijd komt niet in de buurt van wat er gebeurt met iemand die doodgaat.

Ik heb het vorig jaar twee keer meegemaakt en ik kan iedereen verzekeren: dan pas zie je hoe debiel onze maatschappij er mee omgaat. Een heel klein deel van wat we gezondheidszorg noemen houdt zich bezig met wat uiteindelijk iedereen overkomt.: sterven. En dat geeft aan dat we in een maatschappij leven die geen antwoord heeft op de vraag hoe we met de dood om moeten gaan. Het zal wel de prijs van de vooruitgang zijn…

Er is veel te zeggen is voor de manier waarop in vroegere tijden de Inuit de dood tegemoet traden: solitair. Dan is er tenminste nog iets van waardigheid.